Shriram Samudra ::: M - Vita Services

रोहन माझ्या डेस्कसमोरील खुर्चीत बसून अस्वस्थपणे त्याच्या फोनच्या स्क्रीनवर टॅप करत होता. त्याला नुकतेच त्याच्या कंपनीच्या ESOPs मधून २० लाख रुपये मिळाले होते. त्याने आजवर एवढी मोठी रक्कम कधीच एकत्र पाहिली नव्हती. पण सुरक्षित वाटण्याऐवजी , या पैशांमुळे तो आतून पूर्णपणे अस्वस्थ झाला होता. पुढची पंचेचाळीस मिनिटे , मी रोहनला तीन वेगवेगळ्या मानसिक अवस्थांमधून जाताना पाहिले — हा असा प्रवास आहे जो बाजाराची अचूक वेळ ( Market timing) साधण्याचा प्रयत्न करणारा जवळजवळ प्रत्येक गुंतवणूकदार अनुभवतो. १. "चाइल्ड" ( Child) झोन: भावना , भीती आणि उत्साहावर आधारित " श्रीराम , मी आज हे पैसे गुंतवू शकत नाही ," रोहन भीतीने विस्फारलेल्या डोळ्यांनी म्हणाला. "सध्या बाजार खूप अस्थिर ( Volatile) आहे. प्रत्येक न्यूज चॅनेल जागतिक अनिश्चितता , भौगोलिक राजकीय तणाव ( Geopolitical tensions) आणि अस्थिर व्याजदरांबद्दल बोलत आहे. एके दिवशी बाजार ३०० अंकांनी वर जातो , आणि दुसऱ्या दिवशी ४०० अंकांनी कोसळतो!" रोहन गुंतवणुकीच्या " चाइल्ड" (लहान मूल) अवस्थेत अडकला होता. हा झोन पू...

  विक्रम जेव्हा माझ्या ऑफिसमध्ये आला , तेव्हा त्याचे डोळे पूर्णपणे लाल झाले होते. तो अनेक आठवडे नीट झोपला नव्हता. रात्री उशिरापर्यंत तो जागतिक आर्थिक बातम्या, व्याजदर , देशांमधील तणाव आणि कच्च्या तेलाच्या किमती तपासात बसायचा. दोन वर्षांपूर्वी विक्रमने आपली एक वडिलोपार्जित जमीन विकली होती आणि त्याचे ५० लाख रुपये त्याच्या सेविंग अकाउंटमध्ये पडून होते. त्याला ते पैसे म्युच्युअल फंडात गुंतवायचे होते , पण त्याची एक ठाम समजूत होती—त्याला वाटत होतं की शेअर बाजार लवकरच मोठ्या प्रमाणावर कोसळणार आहे. " बातम्या बघ श्रीराम ," तो आपल्या फोनच्या स्क्रीनवर बोट आपटत म्हणाला. "महागाई वाढतेय. युरोपमध्ये अस्थिरता आहे. निफ्टी १९ , ००० वर आहे. हा फक्त एक फुगा ( Bubble) आहे. ट्विटरवर लोक सांगताहेत की डिसेंबरपर्यंत बाजार १६ , ००० पर्यंत कोसळेल. मी वाट पाहणार. एकदा का बाजार पूर्णपणे तळाला गेला , की मी माझे पूर्ण ५० लाख गुंतवेन आणि जास्तीत जास्त नफा कमवेन." ही २०२३ च्या मध्यातील गोष्ट आहे. जेव्हा जेव्हा बाजार २% किंवा ३% ने खाली यायचा , तेव्हा मी त्याला फोन करायचो. " विक्रम , ...

  आम्ही एका कॉफी शॉपच्या शांत कोपऱ्यात बसलो होतो , पण समीरच्या चेहऱ्यावरील भाव असे होते जणू तो एखाद्या युद्धभूमीवर उभा आहे. वयाच्या ४४ व्या वर्षी तो एका टॉप आयटी कंपनीत सीनियर व्हीपी ( Senior VP) होता , ४० लाखांची लक्झरी गाडी चालवायचा , आणि त्याच्या मनगटावरील स्मार्टवॉचची किंमत माझ्या पहिल्या बाईकपेक्षाही जास्त होती. पण कॉफीच्या कपाकडे शून्यात नजर लावून बसलेला समीर आज पूर्णपणे हतबल वाटत होता.   " माझ्या हातात दर महिन्याला साडेचार लाख रुपये येतात श्रीराम ," तो अगदी क्षीण आवाजात म्हणाला. "पण हे सगळे पैसे कुठे जातात, कळत सुद्धा नाही "   मी समीरला बरोबर दहा वर्षांपासून ओळखत होतो. २०१६ मध्ये जेव्हा त्याला पहिले मोठे प्रमोशन मिळाले , तेव्हा आमची पहिली भेट झाली होती. तेव्हा मी असाच त्याच्यासमोर एक साधा फायनान्शियल प्लॅन घेऊन बसलो होतो , आणि त्याच्या मुलाच्या भविष्यासाठी दर महिन्याला २५ , ००० रुपयांची (जे तेव्हा त्याच्या उत्पन्नाचा एक अगदी छोटा हिस्सा होता) SIP सुरू करण्याचा सल्ला दिला होता.   तेव्हा एक आत्मविश्वासाने भरलेले हास्य देत तो म्हणाला होता , " पुढच्या ...

  आज सकाळी माझा फोन वाजला. तो राहुलचा फोन होता. जेव्हा शेअर बाजारात थोडी जरी घसरण होते , तेव्हा गुंतवणूकदार सहसा घाबरतात. पण आज राहुलचा आवाज अगदी शांत आणि निवांत होता. किंबहुना , तो हसत हसतच बोलत होता.   " श्रीराम , तुझा विश्वास बसतोय का ? त्या भयानक आठवड्याला आज बरोबर सहा वर्षे पूर्ण झाली आहेत ," तो म्हणाला.   मी हसलो , कारण तो कशाबद्दल बोलतोय हे मला लगेच समजले. "मार्च २०२०. मला ते काल घडल्यासारखं लख्ख आठवतंय."   " मी आज माझ्या मुलीच्या शिक्षणासाठी साठवलेल्या फंडचं स्टेटमेंट पाहत होतो ," राहुल पुढे म्हणाला , आणि आता त्याचा आवाज भावनांनी जड झाला होता. "ती या वर्षी तिच्या मेडिकल एंट्रन्सची तयारी सुरू करत आहे. आणि मला आज अचानक जाणीव झाली... जर सहा वर्षांपूर्वी मी तुला तो एक फोन केला नसता , तर आज हे पैसे माझ्याकडे नसते. मी माझ्याच हाताने तिच्या भविष्याची राखरांगोळी केली असती."   सहा वर्षांपूर्वी , मार्च २०२० मध्ये , राहुल अजिबात हसत नव्हता. संपूर्ण जग लॉकडाऊनच्या भीतीने बंद होत होते , आणि शेअर बाजार अक्षरशः कोसळत होता. काही दिवसांतच सेन्सेक्...